Na 2015 is er geen aardgasgeld meer beschikbaar voor de stimulering van kennis en innovatie. Dat is het gevolg van het regeerakkoord om de aardgasbaten niet langer apart te houden voor bijzondere investeringen, maar te gebruiken voor aflossing van de staatsschuld.

Tot 2015 stroomt het laatste geld dat binnen het Fonds Economische Structuurversterking (FES) is geoormerkt voor de kenniseconomie naar projecten die reeds zijn vastgesteld en goedgekeurd. De onbestemde euro 1,9 mrd die in deze pot met aardgasbaten resteert, zal ten goede komen aan de algemene middelen.

Van 2016 tot 2020 zal naar verwachting euro 6,7 mrd dat anders naar het FES was gestroomd, worden gebruikt om de staatsschuld af te lossen.
'Die ingreep zal de sluiting betekenen van tientallen innovatie- en onderzoekscoöperaties en dus het einde van duizenden banen voor jonge researchers in binnen- en buitenland', vreest de Vereniging van Universiteiten (VSNU).

Einde banen
Wordt er dit jaar nog euro 658 mln uitgetrokken voor kennis en innovatie, in 2015 loopt dat terug tot euro 245 mln. Daarna zal hier helemaal geen aardgasgeld meer aan besteed worden.

In een gezamenlijke brandbrief aan de Tweede Kamer waarschuwen de VSNU, de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) dat Nederland zal inboeten aan aantrekkingskracht voor toptalent en concurrentievermogen.

Onderwijs en onderzoek
'Wil Nederland behoren bij de top vijf van kenniseconomieën in de wereld, dan vraagt dat ook in tijden van crisis investeringen in kennis en innovatie', aldus de brief. De organisaties wijzen erop dat Duitsland juist wel meer investeert in onderwijs en onderzoek, ondanks bezuinigingen.

Sinds 2005 worden de aardgasbaten deels ingezet voor onderwijs en onderzoek. Oud-premier Jan Peter Balkenende wilde daarmee garanderen dat Nederland in de top tien van kenniseconomieën zou blijven. Voordien kwamen de FES-gelden volledig ten goede aan de aanleg van infrastructuur en investeringen in openbaar vervoer.

Zware kritiek
Ook de oppositiepartijen hebben zware kritiek op de beslissing van het kabinet om de kraan met overheidsgeld voor kennis en innovatie dicht te draaien. 'Zo gooi je echt alle innovatie op slot', aldus Ronald Plasterk van de PvdA. Hij treurt niet zozeer over de drooglegging van de FES-pot, omdat 'fondsen altijd het nadeel hebben dat de vrijheid om overheidsgeld optimaal te besteden nodeloos wordt beperkt'. Plasterk laakt vooral het resultaat dat er niet meer wordt geïnvesteerd in innovatie, wetenschap en onderwijs. 'Zo wordt het jaren stilstand.'

Wouter Koolmees van D66 noemt het 'heel onverstandig' dat het FES in feite wordt opgeheven. 'Dit kabinet vervalt in de oude fout om de gaten met aardgasbaten te vullen'. Hij noemt het 'schrikbarend dat het geld voor kennis en innovatie na 2015 helemaal wegvalt'.

FES moet voortbestaan
Net als D66 vindt ook GroenLinks dat het FES moet voortbestaan. Volgens Jolande Sap moet het fonds worden hervormd om de aardgasbaten in te zetten voor de omslag van fossiele naar hernieuwbare energiebronnen.

De SP treurt niet om de drooglegging van het speciale fonds voor aardgasbaten. Ewout Irrgang noemt het FES een speeltje voor het kabinet om op een ondoorzichtige manier met uitgaven te schuiven. 'Aflossing van de staatsschuld is een betere besteding.'

Bron: Het Financieele Dagblad
Door: Alexander Weissink